آزمون سایش یکی از مهمترین آزمایشهای مکانیکی برای ارزیابی میزان مقاومت مواد پلیمری، لاستیکی و الاستومری در برابر فرسایش، خراش و کاهش حجم ناشی از تماس و حرکت نسبی با سطوح خشن است. این آزمون معیار مشخصی برای سنجش کیفیت، دوام و رفتار عملکردی قطعات در شرایط کاری مختلف فراهم میکند. اجرای آزمون سایش در آزمایشگاههای معتبر باید مطابق الزامات استاندارد ISO IEC 17025 انجام شود تا نتایج معتبر، قابل تکرار و قابل استناد باشند.
1. استانداردهای فنی آزمون سایش
در آزمایشگاههای دارای گواهی 17025، آزمون سایش بر اساس استانداردهای بینالمللی زیر انجام میشود:
- ASTM D5963 آزمون سایش لاستیک به روش درام چرخان
- DIN 53516 آزمون سایش الاستومرها
- ISO 4649 تعیین مقاومت به سایش لاستیک
- ASTM D3389 و ASTM D1044 آزمون تابر سایش
انتخاب استاندارد بر اساس نوع ماده، کاربرد قطعه و سطح دقت مورد نیاز انجام میشود.
2. الزامات استاندارد ISO IEC 17025 در آزمون سایش
الف صلاحیت پرسنل مطابق بند 6.2
پرسنل مجری آزمون باید:
- آموزش مستند مرتبط با آزمون سایش را گذرانده باشند
- توانایی کار با دستگاه تابر یا دستگاه درام چرخان را داشته باشند
- به صورت دوره ای از نظر صلاحیت فنی ارزیابی شوند
- روش اجرایی معتبر آزمایشگاه را به طور کامل اجرا کنند
ب تجهیزات آزمون مطابق بند 6.4
برای رعایت الزامات 17025، تجهیزات آزمون سایش باید ویژگیهای زیر را داشته باشند:
- کالیبراسیون معتبر و قابل ردیابی شامل وزنه ها، سرعت چرخش و زمان سنج
- نگهداری و سرویس دوره ای ثبت شده
- استفاده از چرخکهای استاندارد مانند H-18 یا H-22 یا چرخهای تعریف شده در استاندارد ISO 4649
- ثبت وضعیت دستگاه پیش از آزمون
- کنترل شرایط محیطی شامل دمای 23 پلاس منهای 2 درجه و رطوبت 50 پلاس منهای 5 درصد
پ روش اجرایی معتبر مطابق بند 7.2
روش اجرای آزمون باید شامل موارد زیر باشد:
- استاندارد مرجع
- نوع دستگاه تابر یا درام چرخان
- مدل و شماره سریال تجهیزات
- مشخصات نمونه شامل سختی، ابعاد و ضخامت
- نوع چرخک، نیروی وارد شده، تعداد سیکل و سرعت چرخش
- روش اندازه گیری کاهش حجم یا جرم نمونه
- معیارهای قبولی و مردودی
روش اجرایی باید پیش از استفاده اعتبارسنجی شود و شامل موارد زیر باشد:
- تکرارپذیری
- بازتولیدپذیری
- تعیین عدم قطعیت اندازه گیری
ت تضمین کیفیت نتایج آزمون مطابق بند 7.7
آزمایشگاه باید اقدامات زیر را انجام دهد:
- استفاده از نمونه های کنترل کیفیت
- اجرای آزمونهای تکراری برای پایش ثبات نتایج
- ثبت و پایش داده های کنترل کیفیت
- استفاده از چک لیستهای نظارت بر مراحل آزمون
ث گزارش دهی مطابق بند 7.8
گزارش آزمون سایش باید شامل موارد زیر باشد:
- نام استاندارد آزمون
- مشخصات کامل نمونه
- مدل دستگاه و شماره سریال
- تاریخ آخرین کالیبراسیون
- شرایط محیطی آزمون
- نوع چرخک و مقدار نیرو
- تعداد سیکل انجام شده
- مقدار کاهش حجم یا جرم بر حسب میلیمتر مکعب یا میلیگرم
- نتیجه نهایی شامل مقاومت به سایش
- نام و امضای مسئول فنی
